Haqqımızda :: Naxçivan Muxtar Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsi
AZ
EN
RU

Virtual qəbul

Naxçıvan MR Dövlət Gömrük Komitəsinin sədri, gömrük xidməti general-leytenantı Asəf Məmmədovla birbaşa əlaqə.

Virtual qəbula keç

Valyuta məzənnəsi

18.11.2017

USD - 1.7002

EUR - 2.0070

GBP - 2.2488

IRR - 0.0043

RUR - 0.0285

TRY - 0.4410

Tarix

     
Tarixən dəfələrlə müharibə meydanına çevrilməsinə, xarici işğallara məruz qalmasına, dağıdılmasına baxmayaraq yer kürəsindəki ən qədim şəhərlərdən biri hesab olunan Naxçıvanın ticarət və iqtisadi əhəmiyyəti həmişə öz planda olmuşdur. Böyük İpək Yolunun əsas qollarından birinin üzərində yerləşməsi bu bölgənin inkişafını şərtləndirmiş, Naxçıvan bu yolla avropaya, dünyaya uzanmışdır. Bu səbəbdəndir ki, ərazidən keçən ticarət yolları heç vaxt kəsilməmiş, əksinə öz əhəmiyyətini artırmış və bununla bərabər iqtisadi sərhədlərin təhlükəsizliyini qoruyan  gömrük xidməti və sistemi yaranıb inkişaf etmişdir.

Naxçıvanda aparılan gömrük işi özünəməxsus ənənə və prinsiplərə malik olmuşdur. Xanlıqlar dövründə burada müstəqil gömrük siyasəti həyata keçirilmişdir. Xanlığın maliyyə strukturunun əsas və aparıcı hissələrindən birini  vergi və gömrük xidməti təşkil etmişdir. Naxçıvanın çox əlverişli geosiyasi mövqedə, ticarət yolları üzərində yerləşməsi, geniş ticarət infrastrukturlarının mövcudluğu, bir neçə böyük dövlətlə qonşu olması burada gömrük işini çox aktual bir xidmət növünə və dövlətin gəlirlər hissəsinin əsas elementinə çevirmişdir. 

II Rusiya-İran müharibəsinin (1826-1828) hüquqi nəticəsi olan Türkmənçay sülh müqaviləsinə əsasən Azərbaycanın müharibə edən dövlətlər arasında bölüşdürülməsi ilə İranla həmsərhəd regiona çevrilən Naxçıvanın ticarət əhəmiyyəti daha da artmışdır. Azərbaycanın şimalını işğal edən Rus imperiyası tərəfindən hələ işğalın ilk illərindən İran və Türkiyə ilə həmsərhəd olan əraziləri tam nəzarətə götürmək üçün təcili tədbirlər planı hazırlanmışdır. Həmin tədbirlər planında əvvəlcə Bakı şəhərində, sonra isə xüsusən İranla sərhəddə yerləşən ərazilərdə  gömrükxanaların açılması məsələsi də göstərilmişdir.

Bakı şəhərində gömrükxana İmperator 1 Aleksandr tərəfindən Rusiya İmperiyası Senatına 25 yanvar (9 fevral) 1807-ci il traixində təqdim olunmuş "Bakı şəhərində gömrükxananın təsis edilməsi barədə" 22,434 saylı Fərmanla yaradılmışdır. Bakı gömrükxanası  Həştərxan gömrük dairəsinin tərkibinə daxil edilmişdir. Azərbaycan ərazisində gömrükxanaların yaranması prosesi ürətləndirilmiş, bütün sərhəd keçid məntəqələrəri nəzarət altına alınmışdır.  Rusiya üçün İranla ticarətin əhəmiyyəti və bu ticarətdə Naxçıvanın rolu Azərbaycan tarixinin ümumiləşdirilmiş nəşrlərində də əksini tapmışdır. Əvvəllər nəşr edilmiş üçcildlik Azərbaycan tarixinin ikinci cildində yazılır: «İranla ticarət yalnız dənizlə deyil, Rusiya – İran sərhədindəki gömrükxana zastavaları vasitəsi ilə də aparılırdı. Naxçıvan bölgəsi yalnız İranla deyil, Mərkəzi Rusiya ilə ticarətdə də iştirak edirdi”.

Nəinki Naxçıvanın, ümumillikdə Rusiyanın İranla ticarətində əsas yerlərdən birini orta əsrlərdən adlı-sanlı tacirləri ilə bütün dünyada ad çıxarmış Culfa şəhəri tuturdu. XVI-XVIII ərlərdə güclənən ticarət bu şəhərinin böyüyüb inkişaf etməsində əhəmiyyətli rol oynamışdır. Culfa gömrükxanası 1829-cu ildə yaradılmışdır. İmperiya Maliyyə Nazirliyi Şərqlə-Qərbin ticarət və tranzitində əhəmiyyətli olan bu gömrükxananın fəaliyyət zonasına “Mehridən İran sərhəddinin qurtaracağına və ya Ağrı dağına qədər olan məntəqə və postlar”ı daxil etmişdir.

XIX əsrin əvvəllərində Qafqazdakı bütün gömrük orqanları birbaşa imperiyanın paytaxtı Sankt-Peterburqda yerləşən Maliyyə Nazirliyinin Xarici Ticarət Departamentinə tabe etdirilmiş,  bütün sərəncam, sirkulyar və direktivlər mərkəzdən  alınmışdır. 1828-ci ilin yanvarından bütün Qafqazın sərhəd perimetrini əhatə edən Gürcüstan Gömrük İdarəsi yaradılmış və Azərbaycan ərazisində fəaliyyət göstərən bütün gömrük orqanları bu idarəyə tabe etdirilmişdir. Naxçıvan və İrəvan xanlıqları Rusiyaya birləşdirildikdən sonra onların ərazilərinin sərhəd perimetlərində - İran və Osmanlı İmperiyası hüdudlarında yerləşən gömrük orqanları da bu vahid mərkəzdən asılı olmuşdur. 

1830-cu ildən Şahtaxtı kəndi ərazisində Araz çayı üzərində Şahtaxtı-Ərəblər (Ərəblər Poldəşt şəhərinin qədim adıdır – red.) körpüsündə Rusiya və İran tərəfindən gömrük nəzarəti təşkil edilməyə başlanmışdır. Bu gün də uğurla fəaliyyət göstərən Şahtaxtı gömrük sərhəd buraxılış məntəqəsinin əsası məhz həmin ildə qoyulmuşdur.

Gürcüstan Gömrük İdarəsi 3 iyun 1831-ci ildə qəbul olunmuş “Zaqafqaziya ölkəsində ticarət və gömrük işlərinin təşkili haqqında” Əsasnamə ilə Zaqafqaziya Gömrük Dairəsi adlandırılmışdır. Zaqafqaziya Vilayət Gömrük İdarəsinin 3 iyun 1831-ci il tarixli nizamnaməsi əsasında Naxçıvan gömrüyü yaradılmışdır. 1 sentyabr 1831-ci ildən isə Xarici Ticarət Departamentinin əmri ilə Azərbaycan ərazisində fəaliyyət göstərən gömrük orqanları Zaqafqaziya Gömrük Dairəsinin tabeçiliyinə verilmişdir.

Yaranmış zərurətlə əlaqədar olaraq 1835-ci ildə Ordubadda da gömrük xidməti təşkil olunmuşdur. Lakin sonralar bu gömrük məntəqəsinin effektli olmadığı əsas gətirilərək Qafqaz canişinin Fərmanı ilə 1844-cü ildə bağlanmışdır. Ümumiyətlə, Ordubad gömrük məntəqəsinin yenidən  bərpa və yenidən ləğv prosesi 1935-ci ilədək davam etmişdir.

Qafqaz canişini – general-feldmarşal Baryatinski tərəfindən 31 mart 1861-ci ildə təsdiq edilmiş “Qafqaz və Zaqafqaziyada Karantin - gömrük hissəsinin yenidən təşkili və idarə edilməsi barədə Əsasnamə”nin 4-cü paraqrafına görə Naxçıvan sahəsində aşağıdakı gömrük təşkilatları tabe etdirilmişdir:

Qafqaz canişini – general-feldmarşal Baryatinski tərəfindən 31 mart 1861-ci ildə təsdiq edilmiş “Qafqaz və Zaqafqaziyada Karantin - gömrük hissəsinin yenidən təşkili və idarə edilməsi barədə Əsasnamə”nin 4-cü paraqrafına görə Naxçıvan sahəsində aşağıdakı gömrük təşkilatları tabe etdirilmişdir:
  1.  Naxçıvan Baş Karantin-gömrük Kontoru və Culfa Karantin gömrükxanası;
  2.  Şərur Karantin-gömrük Zastavası - ikinci dərəcəli;
  3.  Ordubad Karantin-gömrük Zastavası - ikinci dərəcəli;
  4.  Ayırıcı karantin-gömrük Postları: 

    • Şahtaxtı Postu;
    • Naxçıvn Postu;
    • Ordubad Postu;
    • Aladərə Postu;
    • Bazar Postu.

  5. Erivan Tranzit Postu.

Birinci dərəcəli Naxçıvan Karantin-Gömrük Kontoru 1885-ci ildə Culfa sərhədinə köçürülmüş və XX əsrin 20-ci illərinə qədər burada fəaliyyət göstərmişdir. 

Rusiya Maliyyə Nazirliyinin Gömrük Yığımları Departamentinin 28 may 1912-ci il tarixli qərarına əsasən 1913-cü il yanvar ayının 1-dən yeni gömrük sahələri yaradılmışdır. Bu gömrük sahələrindən biri də mərkəzi Tiflisdə yerləşən Qafqaz gömrük sahəsi idi. Əsasnaməyə görə Qafqaz gömrük sahəsi Novorossiysk gömrükxanasından Qara dənizin şərq sahillərinə tərəf, Türkiyə ilə İran sərhədləri, Xəzər dənizinin qərb sahilləri Həştərxan gömrükxanası da daxil olmaqla gömrük ərazisini əhatə edirdi. Naxçıvan ərazisində fəaliyyət göstərən bütün gömrük orqanları da  bilavasitə bu gömrük ərazisinə aid edilmiş və gömrükxanaların fəaliyyəti Tiflisdən tənzimlənmişdir. 

1915-ci ildə Sankt-Peterburqda dərc edilmiş “Rusiya gömrük xidmətinin strukturtu və şəxsi heyəti” kitabında Qafqaz gömrük-inspektor sahəsinə aid olan Alışar, Bulqan (əvvəllər Naxçıvan adlanıırdı), Ordubad gömrük zastavalarının, Culfa gömrükxanasının, Culfa gömrük postunun yerləşmə məntəqələri və şəxsi heyəti öz əksini tapmışdır.  Culfa gömrükxanası 4-cü razryadın 1-ci dərəcəli gömrükxanası hesab olunmuşdur. 

Azərbaycanın sovetləşdirilməsindən sonra Azərbaycan SSR Bankının direktoru olmuş M.H.Baharlı “Azərbaycan” əsərində XVIII-XIX əsrlərdə Naxçıvanın Azərbaycanın xarici ticarətindəki tutduğu yeri göstərərək qeyd edir ki, “İranla Avropanın ticarərtində bu yolda tranzit məntəqə, həmçinin Araz çayından əlverişli keçidlərə malik olan Naxçıvan və Culfa (qədim adı Cuğa) idi”.  Müəllif I dünya müharibəsindən əvvəlki dövrdə Azərbaycanın xarici ticarətində Naxçıvan gömrük orqanlarının roluna da toxunmuşdur: “Bizim xarici ticarətimizdə Rusiyadan sonra ikinci yeri İran tuturdu. ...İranla ticarət quru yolla Culfa, Ordubad, Cəbrayıl gömrükxanaları və başqa kiçik gömrükxana zastavaları vasitəsilə həyata keçirilir...”.

Onu da qeyd edək ki, Culfa dəmir yolu qovşağının 1906-cı ildə Tiflis-Bakı-Moskva dəmir yoluna qoşulmasından sonra  Rusiya ilə İran arasında ticarət dövriyyəsi əhəmiyyətli dərəcədə artmışdır. 1916-ci ildə isə Culfadan Təbrizə ilk dəmir yolunun çəkilməsi ilə Naxçıvan dəmir yolu ticarətində mühüm mərkəzə çevrilmişdir. Bununla nəqliyyat xərclərini maya dəyəri də aşağı düşmüşdür. Hətta dəmir yolunun çəkilişindən sonra ticarət dövriyyəsinin genişlənməsi ilə iş həcmi əhəmiyyətli dərəcədə artdığından Gömrük Yığımları Departamentinin icazəsi ilə Culfa gömrükxanasına yeni, yaraşıqlı 2 mərtəbəli bina tikilmişdir. 

“Naxçıvanterminalkompleks” Birliyi də o dövrdə yaradılmışdır. Solfraxt adı ilə fəaliyyət göstərən bu gömrük orqanında İrana gedib gələn qatarların, aparılıb gətirilən yüklərin qeydiyyatı aparılmışdır. Solfraxt Moskvaya tabe olmuş, qapalı şəkildə fəaliyyət göstərmiş, bütün məlumatlar birbaşa mərkəzə ötürülmüşdür.

Əsrin əvvəllərində Naxçıvan gömrükxanalarının Rusiyanın xarici ticarət dövriyyəsindəki rolu xeyli artmışdı. Məsələn, 1840-cı illdə təkcə Culfa gömrükxanası vasitəsiylə İrandan Rusiyaya il ərzində 1200-1300 gümüş manat həcmində əmtəə idxal edildiyi halda, 1900-cu ildə bu ölkələr arasında ticarət dövriyyəsi Naxçıvan gömrük orqanları vasitəsi ilə 791 min 978 manatlıq, müharibədən əvvəlki illərdə idə isə 7 milyon manatlıq olmuşdur.

Naxçıvanda müəllimlik fəaliyyəti göstərmiş K.A.Nikitin özünün “Naxçıvan şəhəri və Naxçıvan qəzası” adlı məqaləsində Naxçıvan ərazisində fəaliyyət göstərən gömrüklərin işini belə xatakterizə etmişdir: “Araz çayının axdığı yerdə, uyezdin qurtaracağında Şahtaxtı kəndində Şərur  gömrük–karantin zastavası yerləşir. Bu zastavadan Maku, Xoy və Səlmasdan gələn fars-İran malları gətirən karvan yolu keçir. Bu yolla bizə ildə 200.000 manata qədər əmtəə gətirilir. Burada artıq Araz çayını keçmək üçün  bərə vasitəsi quraşdırılıb. ... Araz çayının şərqə əyildiyi yerdə ... Culfa bərə keçidi var ki, buradan da İrandan Zaqafqaziyaya gedən ən əsas karvan yolu keçir. Bu yoldan bizim ərazilərimizə indi hər il 80–90 və daha artıq karvan keçir. Bu karvanların hər birində isə İran malları ilə yüklənmiş 100 və daha artıq dəvə və at olur. Burada ticarət Naxçıvan gömrükxanası vasitəsi ilə aparılır”.

1924-1926-cı illərdə Naxçıvan MSSR Xalq Komissarları Şurasının sədri işləmiş Həmid Sultanov “Naxçıvan diyarı və onun iqtisadiyyatı” adlı əsərində bu qədim yurd yerində ticarətinin və xarici iqtisadi əlaqələrinin tarixinə nəzər salaraq qeyd edir ki, “Özünün coğrafi vəziyyətindən asılı olaraq Naxçıvan respublikası həm müharibədən əvvəl (I dünya müharibəsi nəzərdə tutulur – Rahil Tahirli), həm də müharibədən sonra Zaqafqaziya üzrə, eyni zamanda bütün ittifaqın, Rusiyanın ticarətində tranzit ərazini təşkil edir. Hərçənd diyar həm Türkiyənin, həm də İranın sərhəddində yerləşir, yalnız əsas halda ticarət İran Azərbaycanı və Maku xanlığı ilə edilir. Türkiyə ilə isə Naxçıvan vasitəsi ilə heç bir ticarət edilmir”.

Qeyd olunanlardan aydın olur ki, çar Rusiyası dövründə gömrük məntəqələri Naxçıvanın ictimai–iqtisadi və siyasi həyatında çox mühüm rol oynamışdır.  

Cümhuriyyət dövründə Naxçıvanın İranla sərhəddə yerləşən gömrük məntəqələri öz fəaliyyətini davam etdirmiş, hətta Türkiyə ilə gömrük əlaqələrinin qurulmasına da nail olunmuşdu. 29 oktyabr 1919-cu ildə tərtib olunmuş Azərbaycanın sərhəd mühafizəsinin sxematik xəritəsində göstərilir ki,  Naxçıvanın Türkiyə ilə sərhədində Nuraşen (indiki Sədərək) məntəqəsi yerləşirdi. Naxçıvan ərazisində İranla sərhəd boyu isə aşağıdakı məntəqələr var idi:
    1.  Alışarı
    2.  Şahtaxtı
    3.  Nehrəm
    4.  Yayıcı
    5.  Ordubad
    6.  Culfa
    7.  Əlidərə
Xəritədə Ermənistanla sərhəd boyu bütün sərhəd məntəqələri bağlı şəkildə göstərilmişdir.

Cümhuriyyətin gömrük işi sahəsində qəbul etdiyi qərarlar, yürütdüyü siyasət Naxçıvanda da həyata keçirilmişdir. Culfa gömrükxanası İranla ticartədə əhəmiyyətli mövqeyini saxlamış, bu dövrdə xüsusilə dəmiryolu daşımalarının həcmi artmışdır.

Aprel işğalından sonra Naxçıvanda da gömrük işi ümumittifaq qaydaları ilə idarə olunmuş, mərkəzdənasılılıq dövrü başlamışdır. Naxçıvan Rayon İnqlab Komitəsinin 22 dekabr 1920-ci il tarixli qərarı ilə Naxçıvan ərazisində fəaliyyət göstərən gömrük orqanlarının işinin vahid mərkəzdən idarə olunmasını təmin etmək məqsədilə Naxçıvan Rayon Gömrük İdarəsi yaradılmışdır. Naxçıvan ərazisində İranla sərhəddə aşağıdakı gömrük məntəqələrinin fəaliyyətinə  icazə verilmışdır:
    1.  Ordubad zastavası
    2.  Culfa postu
    3.  Culfa gömrükxanası
    4.  Bulqan zastavası
    5.  Şahtaxtı gömrükxanası
SSRİ Xarici Ticarət Xalq Komissarlığı (XTXK) tərəfindən 26 yanvar 1925-ci ildə təsdiq olunmuş Zaqafqaziya SFSR-dəki gömrük təşkilatlarının siyahısında aydın göstərilir ki, həm İrəvan və həm də Mehri gömrükxanası hüquqi cəhətdən Culfa gömrükxanasının tabeliyində olmuşdur. SSRİ XTXK-nın təsdiq etdiyi siyahıda Azərbaycan ərazisində 3 birinci dərəcəli gömrükxana, bir ikinci dərəcəli, 10 üçüncü dərəcəli gömrükxana və 6 gömrük postu fəaliyyət göstərmişdir. Gömrük təşkilatlarının statusuna nəzər saldıqda məlum olur ki, Azərbaycan ərazisində birinci dərəcəli üç gömrükxana olmuşdur – Bakı, Astara və Culfa.  Culfa gömrükxanasına tabe olan İrəvan gömrükanası yeganə ikinci dərəcəli gömrük orqanı statusu daşımışdır. Naxçıvan ərazisində fəaliyyət göstərən Alışar, Şahtaxtı, Naxçıvan və Ordubad gömrükxanaları, eləcə də Culfa gömrükxanasına tabe olan Mehri gömrükxanası III dərəcəli gömrük orqanı olmuşlar.
Ulu öndər Heydər Əliyevin siyasi hakimiyyətinin birinci dövründə (1969-1987-ci illəri) Azərbaycanda bütün sahələrdə yaranan irəliləyiş, çiçəklənmə və dirçəliş gömrük işinin təşkilində və idarəolunmasında canlanmaya, gömrükxanaların struktur və funksiyalarında müəyyən dəyişikliklərə səbəb olmuşdur. Ən əsası isə gömrük sisteminin milliləşdirilməsi prosesi başlanmışdır. Təsadüfi deyil ki, nəyinki Naxçıvanın, ümumilikdə Azərbaycanın ən qədim gömrük orqanlarından biri olan Culfa gömrükxanasına ilk azərbaycanlı rəis 1970-ci ildə təyin olunmuşdur.

Azərbaycanın müstəqillik əldə etməsi ilə milli və müstəqil dövlət qurumlarının yaradılmasına və ya mövcud idarəçilik institutlarının milliləşdirilməsinə başlanılmışdır. Naxçıvanda bu proseslər ulu öndərin ideya işığında həyata keçirilmişdir. Müstəqil Azərbaycan tarixində milli və müstəqil gömrük sisteminin formalaşdırılması prosesi də Naxçıvandan başlanmışdır.

Ümummilli lider Heydər Əliyevin Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinə rəhbərlik etdiyi zamanlar  ulu Naxçıvanın ən ağır və məşəqqətli illərinə təsadüf etsə də, tarixə xilas və bərpa dövrü kimi həkk olunmuşdur. Dahi rəhbər Naxçıvanın, regionun bütün reallıqlarını nəzərə alaraq elə bir yol müəyyən etmiş, inkişaf və sabitlik maşınını elə bir magistrala çıxarmışdır ki, ağır blokada  şəraitinə baxmayaraq hər kəs burada hüzur içində yaşamağın mümkünlüyünə inanmış, bu qədim yurd yerini dünyanın ən cəlbedici məkanlarından birinə çevirmək üçün əldən gələn əsirgənməmişdir.

Bu yöndə ümummilli lider Heydər Əliyevin ilk addımlarından biri qonşu, qardaş ölkələrlə münasibətlərin nizama salınması və keyfiyyətcə yüksəldilməsi olmuşdur. 1991–ci ilin oktyabrında Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri Heydər Əliyevin şəxsi təşəbbüsü  və qətiyəti sayəsində İran İslam Respublikası ilə razılığa gəlinərək, bu ərazidən keçməklə Azərbaycan Respublikasının əsas ərazi vahidi ilə əlaqə yaradılmışdır. Culfa gömrük sərhəd buraxılış məntəqəsi blokada vəziyyətində yaşayan Naxçıvan üçün Azərbaycanın əsas ərazi vahidinə açılan rəmzi qapı olmuşdur.

Ulu öndər əhalinin təhlükəsizliyinin qorunmasına, iqtisadi çətinliklərin və sosial problemlərin aradan qaldırılmasına nail olmaq məqsədilə gömrük işinin təşkili və gömrük orqanlarının vahid mərkəzdən idarə olunmasına xüsusi diqqət yetirmişdir. 1991-ci ilin oktyabr ayının 29-da Naxçıvanla Türkiyə arasında müvəqqəti körpü açılmış. 11 noyabr 1991–ci il tarixdə Sədərək  gömrükxanası yaradılmış, 70 ildən sonra qardaş Türkiyə ilə əlaqələr bərpa olunmuşdur.

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin 31 yanvar 1992-ci il tarixli qərarında xarici ölkələrlə iqtisadi və digər əlaqələrin, gömrük xidmətinin səviyyəsinin, gömrük işinin həcminin artması ilə əlaqədar olaraq Naxçıvan Muxtar Respublikasında Dövlət Gömrük Komitəsinin yaradılması məqsədəmüfaviq hesab olunmuş,  az sonra dahi rəhbər Heydər Əliyevin 138–XII saylı qərarı ilə 24 fevral 1992–ci il tarixdə Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsi yaradılmışdır.

İran İslam Respublikası ilə gömrük əlaqələrini normal məcraya saldıqdan sonra ümummilli lider Heydər Əliyev Türkiyə Cümhuriyyəti rəhbərliyi ilə apardığı danışıqlar, yüksək səviyyədə hazırlanmış və imzalanmış protokollar  nəticəsində Naxçıvana ikinci həyat yolunun açılmasına nail olmuşdur. İndi də xalqımız tərəfindən haqlı olaraq “Ümid körpüsü“ adlandırılan Sədərək-Dilucu körpüsünün 28 may 1992–ci il tarixdə açılmasından sonra ölkələrimiz və xalqlarımız arasında qardaşlıq münasibətləri yeni mərhələyə qədəm qoymuşdur.

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi Rəyasət Heyətinin 9 iyul 1992–ci il tarixli qərarı ilə Sədərək-Dilucu körpüsü Türkiyə Cümhuriyyəti və Azərbaycan Respublikasının Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında  rəsmi sərhəd keçid qapısı elan edilmişdir. Həmin ilin iyul ayının 13–də Naxçıvan Muxtar Respublikasının səlahiyyətli nümayəndə heyəti ilə Türkiyə Cümhuriyyətinin Qars vilayətinin səlahiyyətli nümayəndə heyəti  arasında Sədərək–Dilucu keçid qapısının istifadə olunması haqqında protokol imzalanmışdır.
Sosial-iqtisadi ploblemlərin aradan qaldırılması istiqamətində xarici iqtisadi əlaqələrin rolunu və əhəmiyyətinin nəzərə alan ulu öndər Heydər Əliyev İran İslam Respublikası ilə 244 km-lik sərhəddə daha bir sərhəd gömrük orqanının yaradılmasına, daha doğrusu bərpasına da nail olmuşdur. 22 noyabr 1992-ci il tarixdə Şahtaxtı gömrük postu yaradılmış, İran İslam Respublikası ilə aparılmış danışıqların nəticəsi olaraq bağlanmış protokola əsasən Azərbaycan Respublikası (Naxçıvan Muxtar Respublikası) ilə İran İslam Respublikası arasında Araz çayı üzərində yeni körpünün inşasına başlanılmışdır. Tikinti-quraşdırma işləri qısa vaxtda başa çatdırılmış və həmin ilin dekabr ayının 3-də Şahtaxtı-Poldəşt körpüsü istifadəyə verilmişdir. Ulu öndər Heydər Əliyev körpünün açılışında iştirak etmişdir.

22 oktyabr 1993-cü il tarixdə Naxçıvan Muxtar Respublikası Nazirlər Kabineti Şahtaxtı keçid məntəqəsində gömrük xidmətinin təşkil edilməsi haqqında 203 saylı qərar qəbul etmişdir. Əlavə olaraq qeyd edək ki, hələ 16 aprel 1991-ci il tarixdə Nehrəm kəndi ərazisində İran İslam Respublikası ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında sadələşdirilmiş gediş-gəliş üçün  gömrük keçid postunun yardılması da muxtar respublikanın sosial-iqtisadi vəziyyətinin yaxşılaşdırılmasına  xidmət etmişdir.

Bütün bunlar göstərir ki, ümummilli lider Heydər Əliyev iqtisadiyyatın inkişaf etdirilməsində, ölkənin təhlükəsizliyinin qorunmasında mühüm əhəmiyyətə malik olan gömrük orqanlarının fəaliyyətinə yüksək qiymət  vermiş və onların  imkanlarından  məharətlə istifadə etmişdir.

Ulu öndər xalqın təkidli tələbi ilə Azərbaycanda ikinci dəfə siyasi hakimiyyətə qayıtdıqdan sonra özünün Naxçıvanda müəyyənləşdirdiyi müstəqil dövlətçilik prinsiplərini ümumrespublika mənafeləri baxımından həyata keçirməyə başlamışdır. Dahi rəhbər blokada vəziyyətində olan Naxçıvana diqqət və qayğısını əsirgəməmiş, xarici iqtisadi əlaqələrin dərinləşməsi istiqamətində tədbirlər davam etdirilmişdir.

Sonrakı mərhələdə Naxçıvan gömrüyünün qanunuvericilik bazasının təkmilləşdirilməsi, kadırların peşəkarlıq səviyyəsinin artırılması, xarici ticarət əlaqələrinin tənzimlənməsi istiqamətində ardıcıl tədbirlər həyata keçirilmişdir.  7 yanvar 1999-cu il tarixdə Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisının Sədri Vasif Talıbov tərəfindən təsdiq olunmuş  55-1 N-li fərmanla Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsinin fəaliyyətini tənzimləyəcək Əsasnamə qəbul edilmişdir. Əsasnaməyə əsasən Naxçıvan Muxtar Respublikasında gömrük işini təşkil etmək və onu təkmilləşdirmək, Azərbaycan Respublikası gömrük siyasətini Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisində həyata keçirmək kimi məsələlər Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsinin əsas funksiyalarına aid edilmişdir.

2000-ci ildən Naxçıvan gömrüyü sürətli inkişaf və təkmilləşmə mərhələsinə qədəm qoymuşdur. Aparılan məqsədyönlü sturuktur və infrastuktur islahatları muxtar respublika gömrük sisteminin günün tələbləri səviyyəsində yenidən qurulması ilə nəticələnmişdir.  2002-ci ildə Naxçıvan şəhərində Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsi üçün yeni inzibati bina tikilib istifadəyə verilmiş, 2004-cü ildə Naxçıvan Hava Nəqliyyatında Gömrük İdarəsi üçün yeni xidmət sahəsi yaradılmış, 2005-ci ildə Sədərək gömrük sərhəd buraxılış məntəqəsi yenidən qurulmuşdur.  

Muxtar respublika gömrük orqanlarının infrastrukturununu yenidən qurulması və maddi texniki bazasının  möhkəmləndirilməsi tədbirlərindən Culfa Gömrük İdarəsinə də xeyli pay düşmüşdür.  2007-ci ilin yanvar ayının 16-da idarə üçün yeni sərhəd keçid kompleks tikilib istifadəyə verilmişdir.  

Naxçıvan Muxtar Respublikasının İran İslam Respublikası ilə sərhəddində yerləşən digər gömrük orqanı – Şahtaxtı gömrük sərhəd buraxılış məntəqəsi tamailə yenidən qurulmuş, burada nümuməvi gömrük infrastrukturu formalaşdırılmışdır. Araz çayı üzərində yeni Şahtaxtı-Poldəşt körpüsü tikilmiş, Şahtaxtı və Poldəşt gömrük sərhəd keçid məntəqələrinə beynəlxalq status verilmişdir. 2007-ci ilin oktyabr ayının 17-də Prezident İlham Əliyevin Naxçıvan Muxtar Respublikasına növbəti səfəri çərçivəsində uzunluğu 160, eni 15,5 metr olan yeni körpü istifadəyə verilmişdir.  

Bu məqsədyönlü  tədbirlərin davamı olaraq Şahtaxtı Gömrük İdarəsi üçün də yeni, modern sərhəd keçid kompleks tikilmişdir. 2009-cu ilin oktyabr ayının 22-də  kompleksin açılışı olmuşdur.

Muxtar respublikanın xarici ticarət əlaqələrində Araz çayı üzərindəki Culfa-Culfa körpüsünün müstəsna rolu və əhəmiyyəti nəzərə alınaraq bu istiqamətdə də yeni körpü salınmışdır. Eni 12 metr, uzunluğu isə 250 metr olan körpü 2011-ci ilin iyun ayının 24-də istifadəyə verilmişdir. 

Muxtar respublika gömrük orqanlarında dərinləşən struktur və infrastruktur islahatları Naxçıvan Şəhər Gömrük İdarəsini də dövrün ən modern gömrük orqanları sırasına qoşmuşdur. Bu gömrük orqanı üçün Naxçıvan şəhərinin qərb istiqamətdən girişində, Naxçıvan-Sədərək magistralının 6-cı kilometrliyində yeni, müasir gömrük kompleksi inşa olunmuşdur. Naxçıvanda ilk gömrük laboratoriyası da bu kompleksin ərazisində qurulmuşdur. Ölkə başçısı cənab İlham Əliyev 2012-ci ilin may ayının 20-da muxtar respublikaya növbəti rəsmi səfəri çərçivəsində Naxçıvan Şəhər Gömrük İdarəsi üçün yeni kompleks və regionda ilk gömrük ekspertizası idarəsi istifadəyə verilmişdir. 

Muxtar respublika gömrük sisteminin modernləşməsi istiqamətində həyata keçirilən kompleks tədbirlərin davamı olaraq Naxçıvan Hava Nəqliyyatında Gömrük İdarəsi və “Naxçıvanterminalkompleks” Birliyi üçün də müasir gömrük infrastrukturu formalaşdırılmışdır. Naxçıvan Hava Nəqliyyatında Gömrük İdarəsinin yeni inzibati binası 2014-cü ilin may ayının 7-də, “Naxçıvanterminalkompleks” Birliyi üçün yeni inzibati bina və anbar kompleksi isə 2015-ci ilin dekabr ayının 4-də istifadəyə verilmişdir. Hazırda Sədərək Gömrük İdarəsi üçün yeni sərhəd keçid kompleksinin inşası davam etdirilir.  

Özünün şanlı tarixi və mütərəqqi ənnənələri ilə öyünən Naxçıvan gömrüyü əsrlərin sınağından çıxaraq, püxtələşərək bu günlərə gəlib çatmışdır. Müstəqillik dövründə maddi texniki bazanın ildən ilə möhkəmləndirilməsi, işdə mütərəqqi metodlardan, müasir texniki nəzarət vasitələrindən geniş istifadə, informasiya kommunikasiya texnologiyalarının uğurlu tətbiqi, gömrük nəzarəti və rəsmiləşdirilməsinin sadələşdirilərək təkmilləşdirilməsi, hüquq mühafizə fəaliyyətinin artırılması bu gün muxtar respublika gömrük orqanlarının timsalında Naxçıvanın iqtisadi və milli təhlükəsizliyinin,  maraqlarının qorunmasına etibarlı təminat yaratmışdır. 

Virtual qəbul

Naxçıvan MR Dövlət Gömrük Komitəsinin sədri, gömrük xidməti general-leytenantı Asəf Məmmədovla birbaşa əlaqə.

Virtual qəbula keç

Faydalı informasiya

Bütün məlumatlar

Keçidlər

Valyuta məzənnəsi

18.11.2017
AR Mərkəzi Bankının valyuta məzənnəsi arxivi ilə burada tanış ola bilərsiz.